1. Η σημασία της ψυχικής υγείας, η αλληλεξάρτηση της με τη σωματική υγεία και η επιβάρυνση που προκαλούν οι ψυχικές διαταραχές, σε προσωπικό, οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο, αποκτά αυξανόμενη αναγνώριση τόσο από τους υπευθύνους για τη διαμόρφωση πολιτικής, όσο και από το ευρύ κοινό. Η ψυχική και σωματική υγεία αλληλοεπηρεάζονται μέσω ενδοκρινικών ανοσοποιητικών λειτουργιών και μέσω της ατομικής συμπεριφοράς (δίαιτα, κάπνισμα, συμμόρφωση στις ιατρικές οδηγίες κ.ά.).

Σύμφωνα με τις πρόσφατες εξελίξεις στις νευροεπιστήμες και συμπεριφορική ιατρική καταδεικνύεται πως, όπως πολλές σωματικές ασθένειες οι ψυχιατρικές διαταραχές είναι το αποτέλεσμα περίπλοκων αλληλεπιδράσεων βιολογικών, Ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντών. Επισημαίνονται ακόμη οι ψυχολογικοί παράγοντες που

- σχετίζονται με την ανάmυυξη ψυχικών διαταραχών (π.χ. σχέσεις παιδιών και γονείς) όπως και οι κοινωνικοί (φτώχεια ανεξέλεγκτη αστικοποίηση, ταχεία τεχνολογική εξέλιξη, πόλεμοι-καταστροφή κ.λ.π.).

Τέλος τονίζεται με έμφαση το κομβικό ζήτημα της μετατόπισης του κέντρου βάρους της φροντίδας από την ιδρυματική στην κοινοτική βάση, καθορίζοντας έτσι την ψυχιατρική μεταρρύθμιση, εννοώντας στο σύνολο των παρεμβάσεων που επιτρέπουν την αντιμετώπιση προβλημάτων ψυχικής υγείας χωρίς να εμποδίζουν το άτομο να παραμείνει ενεργός πολίτης μέσα στο οικογενειακό του περιβάλλον με αυτονομία,

- οικονομική δράση κοινωνική ένταξη και επαγγελματική επανένταξη.

2. Τα τελευταία είκοσι χρόνια και στη χώρα μας οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας μεταρρυθμίζονται σταδιακά, περνώντας από την ασυλική ψυχιατρική (ιδρυματικού τύπου, κλειστά νοσηλευτήρια, αποκομμένα από την κοινωνία) σε μια διαφορετική συνολική προσέγγιση του ψυχικού πάσχοντος, στην ψυχοκοινοτική και ψυχοκοινωνική αποκατάσταση με την ανάπτυξη ενός συνολικού συστήματος κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Μέρος αυτών των υπηρεσιών ενσωματώνεται στο γενικό σύστημα υγείας (ψυχιατρικά τμήματα και ψυχιατρικά εξωτερικά ιατρεία σε γενικά νοσοκομεία), ενώ παράλληλα αναπτύσσονται και λειτουργούν κοινωνικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας (κέντρα απασχόλησης, ιατροπαιδαγωγικά κέντρα, κινητές μονάδες, κέντρα ημέρας, μονάδες ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, ξενώνες, οικοτροφεία, προστατευόμενα διαμερίσματα) που έχουν ως στόχο την κάλυψη των σχετικών αναγκών σε τοπικό επίπεδο, καθιστώντας τα άτομα που πάσxoυν, ενεργά μέλη των οικογενειών και των κοινοτήτων στις οποίες ανήκουν.

Με τον τρόπο αυτό αντικαθίστανται το παρωχημένο μοντέλο του πολύχρονου εγκλεισμού σε ψυχιατρικά νοσοκομεία και η παραβίαση των ανθρωπιστικών δικαιωμάτων, πράγμα που αποτελεί στόχο δίκαιης δημόσιας κριτικής (βλ. Κολύμπια, δήμος Αρχαγγέλου. Ανεπάρκεια ιατρικής και παραϊατρικού προσωπικού κ.λ.π.), μη ειδικευμένου.

Η ριζική μεταρρύθμιση των υπηρεσιών παροχής ψυχικής υγείας ξεκίνησε στη χώρα μας με την ψήφιση του νόμου για το Εθνικό Σύστημα Υγείας(Ν. 1397/83).

Με την ενεργοποίηση της έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης από την τότε ΕΟΚ (κανονισμός 815/84) άρχισε μια διαδικασία αποϊδρυματισμού, βελτίωση των συνθηκών νοσηλείας μέσα στα ιδρύματα (Λέρος), πρoετo~~μασίσ. και μεταφορά των ασθενών σε προστατευμένες ή σχετικά αυτόνομες

3. δομές διαβίωσης και δημιουργία νέων κοινοτικά προσανατολισμένων υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η συνέχεια της ψυχιατρικής μεταρρυθμίσεις μετά το πέρας της ειδικής χρηματοδοτικής στήριξης από την Ε.Ε. στα τέλη του 1955, το Υπουργείο Υγείας Και Πρόνοιας εκπόνησε ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο με το κωδικό, όνομα "Ψυχαργώς'" Συγκεκριμένα, καταρτίστηκε με το Νόμο 2716 για την Ανάmυξη και τον εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ένα δεκαετές πρόγραμμα, το οποίο στοχεύει στη συνέχιση του ρυθμού της μεταρρύθμισης, με έμφαση στην ανάmυξη κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και στην κοινωνική ένταξη και επανένταξη, καθώς και στην είσοδο στον εργασιακό χώρο των ατόμων με προβλήματά ψυχικής υγείας. Η πρώτη φάση του προγράμματος "Ψυχαργώς", υλοποιήθηκε κατά διετία 2000-2001.

Στο τέλος του 2001 έγινε η πρώτη αναθεώρηση του "Ψυχαργώς", ώστε να ισχύει πλέον για τη δεκαετία 2001-2010. Η δεύτερη αναθεώρηση του έχει προγραμματιστεί για το έτος 2004 οπότε και θα ισχύει για μία νέα δεκαετία. Η προαναφερόμενη μεταρρυθμιστική διαδικασία δεν είναι ούτε εύκολη, ούτε αυτονόητη, ενώ τα εμπόδια που συναντώνται είναι ευάριθμα και πολύπλοκα.

Οι προκαταλήψεις Το στίγμα και οι συνακόλουθες διακρίσεις προς τα άτομα με ψυχικές διαταραχές είναι πάντα στο προσκήνιο και στην χώρα μας (π.χ. Αρχάγγελος), όπως ρε όλες τις χώρες, παρά τις πρωτοβουλίες και τους κανόνες αποστιγματισμού, με αποτέλεσμα να μην αξιοποιούνται οι διαθέσιμες υπηρεσίες. Μα οι στόχοι του "Ψυχαργώς" δεν είναι μόνο η αξιοποίηση υπηρεσιών, αλλά n προσδοκία να αποκτήσει το πραγματικό όραμα μιας κοινωνίας χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς.