Η σημασία της ψυχικής υγείας, η αλληλεξάρτησή της με τη σωματική υγεία και π επιβάρυνση που προκαλούν οι ψυχικές διαταραχές σε προσωπικό, οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο αποκτά αυξανόμενη αναγνώριση, τόσο από τους υπεύθυvους για τη διαμόρφωση πολιτικής όσο και από το ευρύ κοινό.
Σε πολλές κοινωνίες, οι άνθρωποι με ψυχικές διαταραχές αντιμετωπίζονταν για αιώνες σύμφωνα με τις κυριαρχούσες θρησκευτικές ή μεταφυσικές δοξασίες. Στις αρχές Toυ 17 oυ αιώνα εμφανίστηκαν οι πρώτες κοσμικές θεωρήσεις τις τρέλας. Μεταξύ του 16ου και 17ου, όλο και περισσότεροι φτωχοί άνθρωποι με ψυχικές διαταραχές παρέμεναν έγκλειστοι σε φυλακές, χώρους εργασίας, φτωχοκομεία, γενικά νοσοκομεία και ιδιωτικά άσυλα, στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική.
Ο τρόπος πoυ η ιατρική κατανοούσε τηv τρέλα εκείνη την εποχή δεν ενθάρρυνε ούτε την συμπόνια, ούτε την ανοχή, αλλά θεωρούσε ότι ο ασθενής ευθυνόταν για την κατάσταση του, λόγω των ανεξέλεγκτων παθών τoυ και επομένως, άξιζε να τιμωρείται. Κατά τι διάρκεια των αρχών του 18ου αιώνα υπερίσχυε π άποψη ότι τα ψυχικά διαταραγμένα άτομα ήταν υπάvθρωποι χωρίς ελπίδα ίασης, και αυτό ήταν το άλλοθι για να δικαιολογούνται οι κακές συνθήκες ζωής τους, καθώς και π χρήση σωματικής βίας εκεί όπου τους περιόριζαν.
Η πίεση για μεταρρύθμιση αυτών των ιδρυμάτων συνέπεσε με την ανθρωπιστική στροφή που έγινε τον 18ο αιώνα και πολλά ιδρύματα εισήγαγαν προγράμματα "ηθικής θεραπείας" των ασθενών.
Η επιτυχία της "ηθικής θεραπείας" οδήγησε στη δημιουργία πολλών ασύλων στις Ευρωπαϊκές χώρες και στις ΗΠΑ. Από τη δεκαετία του 1950 και μετά, η αvυπoληψία στην οποία περιέπεσαν τα ψυχιατρικά άσυλο, στη βάση μιας ανθρωπιστικής θεώρησης, οδήγησε στην ενδυνάμωση του κινήματος της φροντίδας στο επίπεδο της κοινότητας και εξελικτικά στη μείωση του αριθμού των χρόνιων ασθενών στα κρατικά ψυχιατρεία, στη σμίκρυνση και το κλείσιμο μερικών, και στην ανάπτυξη εναλλακτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε κοινοτικό επίπεδο. Αυτή η διαδικασία έγινε γνωστή ως απόϊδρυματισμός.
Ορισμένες Χώρες υιοθέτησαν μια μετάβαση σημαντικής κλίμακας από συστήματα βασισμένα σε νοσοκομειακές μονάδες σε συστήματα βασισμένα στην κοινότητα. Ο απόϊδρυματισμός δεν είναι απλώς η με διοικητικά μέτρα επίδοση ενός εξιτηρίου στους ασθενείς, αλλά μια σύνθετη διεργασία, όπου η απομάκρυνση από τι λογική ότι η θέση των ασθενών είναι στα νοσοκομείο, οδηγεί παράλληλα στην εφαρμογή ενός δικτύου εναλλακτικών υπηρεσιών εκτός του ψυχιατρικού νοσοκομείου. Σε πολλές αναπτυγμένες χώρες ο απόϊδρυματισμος δεν συνοδεύτηκε δυστυχώς, από την ανάπτυξη κοινοτικών υπηρεσιών.
Σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας δυτικού τύπου άρχισαν όταν αποικιοκρατικές δυνάμεις, ή τα κράτη ανήγειραν ψυχιατρεία στα τέλη τoυ 19ου ή στις αρχές τoυ 20ου αιώνα. Γενικά, τα ψυχιατρεία αυτά κάλυπταν τον πληθυσμό σε μικρότερο βαθμό από τα αντίστοιχα στις αναπτυγμένες χώρες. Μερικές αναπτυσσόμενες Χώρες πέτυχαν να βελτιώσουν τις βασικές υπηρεσίες τους στα ψυχιατρεία και να εγκαταστήσουν νέες ψυχιατρικές μονά δες σε περιφερειακά γενικά νοσοκομεία, ή να εντάξουν βασικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Στις περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες όμως οι ψυχιατρικές υπηρεσίες γενικά σπανίζουν, καλύπτουν μικρό μέρος του πληθυσμού και αντιμετωπίζουν μεγάλη έλλειψη εκπαιδευμένου προσωπικού και κατάλληλης υποδομής.
Μπορούμε να ευελπιστούμε ότι στον 210 αιώνα η φροντίδα των ατόμων με ψυχικές διαταραχές θα βελτιωθεί σημαντικά. Οι πρόοδοι στις κοινωνικές επιστήμες μας επιτρέπουν να κατανοούμε καλύτερα ης κοινωνικές αιτίες ψυχικών διαταραχών όπως είναι η κατάθλιψη και το άγχος. Η έρευνα με βάση την ανoπτυξιακή θεωρία φωτίζει τα προβλήματα πoυ οφείλοντOι σε δυσκολίες κατά την παιδική ηλικία και ης συνακόλουθες ψυχικές· διαταραχές των ενηλίκων. Οι κλινικοί έχουν τώρα πρόσβαση σε πιο αποτελεσματικά ψυχοτρόπα φάρμακα για ένα φάσμα ψυχικών διαταραχών.
Η έρευνα έχει δείξει την αποτελεσματικότητα των ψυχολογικών και ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων στο να επιταχύνουν και να σταθεροποιούν την ανάρρωση από κοινές ψυχικές διαταραχές, όπως είναι η κατάθλιψη και το άγχος, αλλά και από χρόνιες καταστάσεις, όπως η σχιζοφρένεια.
Παρά τα προαναφερόμενα προβλήματα όμως, έχουμε τη δυνατότητα, την πείρα και τη γνώση να απαντούμε αποτελεσματικότερα σε παλιές και νέες προκλήσεις. Προς αυτή την κατεύθυνση στοχεύει και το Πρόγραμμα Παγκόσμιας Δράσης για την ψυχική υγεία πoυ σήμερα αποτυπώνουμε παραστατικά και τεκμηριώνουμε αυτό το γεγονός.
