Κατά τη διάρκεια των τελευταίων πενήντα ετών έχουν σημειωθεί σημαντικές αλλαγές στην κατανόηση των ψυχικών διαταραχών. Αυτό πρέπει ν' αποδοθεί στο συνδυασμό αφενός των επιστημονικών προόδων στην αντιμετώπιση και αφετέρου στην αυξημένη συνειδητοποίηση της ανάγκης να προστατευθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα των ατόμων με ψυχικές διαταραχές μέσα στα κάθε μορφής ιδρύματα, αλλά και μέσα στην κοινότητα.

Οι αντιλήψεις για τη σχέση σωματικών και ψυχικών διαταραχών έχουν αλλάξει. Αυτή είναι μία ουσιώδης εξέλιξη. Είναι πλέον γενικά παραδεκτό ότι η σχέση μεταξύ των σωματικών και ψυχικών διαταραχών είναι σύνθετη και αμφίδρομη, και ότι δρα μέσω πολλαπλών οδών. Ψυχικές δια ταραχές που δεν τελούν υπό θεραπεία έχουν αρνητικά αποτελέσματα σε νοσηρές μεγαλύτερο κίνδυνο να πάσχουν από σωματικά νοσήματα λόγω μειωμένης λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος, κακής υγιεινής συμπεριφοράς, μη συμμόρφωσης με την φαρμακευτική αγωγή και εμποδίων, ως προς την πρόσβαση, στη θεραπεία των σωματικών νοσημάτων. Επιπλέον τα άτομα με χρόνιες σωματικές ασθένειες έχουν σημαντικά μεγαλύτερες πιθανότητες από άλλα, να πάσχουν από ψυχικές διαταραχές.

Σήμερα υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες για πολίτές ψυχικές διαταραχές, συμπεριλαμβανομένων, της κατάθλιψης, της σχιζοφρένειας και των διαταραχών που σχετίζονται με το αλκοόλ και την χρήση φαρμακευτικών ουσιών.

Τα τελευταία τριάντα έτη έχουν γίνει μεγάλες μεταρρυθμίσεις στους τομείς της γενικής και ψυχικής υγείας. Οι δύο κύριες αλλαγές που επηρέασαν τα συστήματα φροντίδας της γενικής υγείας είναι η αποκέντρωση και οι μεταρρυθμίσεις στην χρηματοδότηση. Αυτά τα θέματα είναι σημαντικά για την ψυχική υγεία διότι υπάρχει αύξουσα συνειδητοποίηση της ανάγκης επαρκούς χρηματοδότησης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και δίδεται έμφαση στην ενσωμάτωση των υπηρεσιών αυτών στα συστήματα φροντίδας της γενικής υγείας.

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ Η αποκέντρωση άρχισε στις εκβιομηχανισμένες χώρες και στη συνέχεια επηρέασε τη δομή των συστημάτων στις αναπτυσσόμενες Χώρες.' Η αποκέντρωση των συστημάτων δημόσιας υγείας υιοθετήθηκε γρήγορα από τις αναπτυσσόμενες Χώρες για αρκετούς λόγους, μεταξύ των οποίων είναι οι αλλαγές στο οικονομικό και πολιτικό σύστημα των χωρών, λόγω των οικονομικών πιέσεων που ασκεί η παγκοσμιοποίηση, η αντίληψη ότι οι υπηρεσίες που σχεδιάζονται σύμφωνα με τις τοπικές ανάγκες μπορούν να ικανοποιήσουν καλύτερα τις ανάγκες αυτές, και σε μερικές περιπτώσεις, η κατάρρευση των συστημάτων, λόγω πολιτικών αναταραχών και βίαιης μετακίνησης πληθυσμών.

ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Οι κύριοι λόγοι που ώθησαν σε μεταρρυθμίσεις στη χρηματοδότηση της υγείας ήταν η ανάγκη βελτίωσης της πρόσβασης στην φροντίδα υγείας, οι ισότιμα παρεχόμενες υπηρεσίες υγείας, και η προαγωγή αποτελεσματικών οικονομικά τεχνολογιών, ώστε να μεγιστοποιούνται τα οφέλη των πληθυσμών ως προς την υγεία. Όμως, οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις αντιμετωπίστηκαν από τις κυβερνήσεις ως ευκαιρίες για να ελέγξουν το κόστος της φροντίδας υγείας και να το μετακυλήσουν και σε άλλους συμμετάσχοντες, ιδίως στους χρήστες των υπηρεσιών. Οι μεταρρυθμίσεις στης χρηματοδότηση της υγείας συμπεριλαμβάνουν αλλαγές στις πηγές των εσόδων, που προσανατολίζονται στην ιδέα της κοινοπραξίας, και μεταρρυθμίσεις στην αγορά υπηρεσιών υγείας.

Οι ευκαιρίες για την ψυχική υγεία από τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα υγεία συμπεριλαμβάνουν: o την ενσωμάτωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στις γενικές υπηρεσίες υγείας o την αύξηση των πόρων για την ψυχική υγεία, σε βαθμό ανά λόγο με την επιβάρυνση των ψυχικών διαταραχών. Σε όλες τις κοινωνίες οι ψυχικές διαταραχές προκαλούν σημαντική επιβάρυνση της υγείας. Αποτελεσματικές παρεμβάσεις υπάρχουν, αλλά όμως η πλειονότητα των ατόμων που τις χρειάζεται δεν έχει πρόσβαση σε αυτές. Οι παρεμβάσεις είναι δυνατό να γίνουν προσβάσιμες μέσω αλλαγών στις πολιτικές και στη νομοθεσία, καθώς και μέσω επαρκούς Χρηματοδότησης και της εκπαίδευσης κατάλληλου προσωπικού.

Η ύπαρξη νομοθεσίας για την ψυχική υγεία είναι ουσιώδης προϋπόθεση προκειμένου να προστατεύονται τα δικαιώματα των ατόμων με ψυχικές διαταραχές, που αποτελούν ένα ευάλωτο τμήμα της κοινωνίας. Η έννοια της συνηγορίας υπέρ της ψυχικής υγείας είναι σχετικά νέα και αναπτύχθηκε με το σκοπό να μειώσει το στίγμα και τις δια κρίσεις και να προωθήσει τα ανθρώπινα δικαιώματα των ατόμων με ψυχικές διαταραχές. Σε αυτή εντάσσεται μια ποικιλία δραστηριοτήτων, που έχουν σκοπό να άρουν τα κύρια διαρθρωτικά και ιδεοληπτικά εμπόδια στην πορεία προς μία καλύτερη ψυχική υγεία των πληθυσμών.

Η ψυχική υγεία των πληθυσμών και κοινωνία επηρεάζεται από πολλούς μακροκοινωνικούς και μακροοικονομικούς παράγοντες, οι οποίοι βρίσκονται εκτός του παραδοσιακού τομέα υγείας. Οι κυβερνήσεις μπορούν να επηρεάσουν, και όντως επηρεάζουν, πολλούς από τους παράγοντες αυτούς με τις πολιτικές τους. Η κατεύθυνση των κυβερνητικών πολnικών, δράσεων και προ γραμμάτων μπορεί να επηρεάσει, είτε αρνητικά είτε θετικά, την ψυχική υγεία των πληθυσμCvν. Οι κυβερνήσεις και οι υπεύθυνοι για την χάραξη πολιτικής και προ γραμμάτων συχνά δεν λαμβάνουν υπόψη τους, ή δεν γνωρίζουν, τις συνέπειες που έχουν στην ψυχική υγεία οι αλλαγές στις κοινωνικές και οικονομικές πολιτικές.

Οι ανάγκες των ατόμων με ψυχικές διαταραχές υπερβαίνουν τα παραδοσιακά όρια των διαφόρων τομέων. Η φτώχεια είναι ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες κινδύνου μελλοντικών ψυχικών διαταραχών. Και η σχετική φτώχεια και η απόλυτη, επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική υγεία. Πολλές παγκόσμιες τάσεις, Π.Χ. η αστικοποίηση, έχουν αρνητική επίπτωση στην ψυχική υγεία των πληθυσμών. Οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες συνδέονται, και η αλλαγή πολιτικής σε ένα τομέα επηρεάζει τους άλλους και τελικά την ψυχική υγεία, είτε θετικά είτε αρνητικά. Οι κυβερνήσεις πρέπει να θέσουν σε λειτουργία μηχανισμούς εκτίμησης των επιπτώσεων των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών στην ψυχική υγεία.

Παρά τα προαναφερόμενα προβλήματα όμως, έχουμε τη δυνατότητα, την πείρα και τη γνώση να απαντούμε αποτελεσματικότερα σε παλιές και νέες προκλήσεις. Προς αυτήν την κατεύθυνση στοχεύει και το πρόγραμμα Παγκόσμιας Δράσης για την Ψυχική Υγεία που σήμερα αποτυπώνουμε παραστατικά και τεκμηριώνουμε αυτό το γεγονός.

Πλατής Αναστάσιος Ψυχίατρος